ترکيه مقصر يک فاجعه زيست محيطي براي ايران

نتايج پژوهشي بين‌المللي به سرپرستي يکي از استادان دانشگاه تهران نشان مي‌دهد که مداخلات انساني و سدسازي در ترکيه، عامل اصلي خشکي و تخريب منابع آبي حوضه رودخانه‌اي »دجله«، »فرات« و»ارس« است، فاجعه‌اي که مستقيما بر شرايط اقليمي و زيست انساني در پايين دست سدها، يعني استان‌هاي شمال غربي و خوزستان در ايران و نيز کشور عراق دارد.
حوضه‌هاي آبي رودخانه‌ها و نوسانات آبي از جمله مهم‌ترين مخاطرات زيست محيطي است که در چند سال اخير در منطقه غرب آسيا ميان همسايگاني که رودخانه‌هاي مشترک با يکديگر دارند، سبب منازعاتي شده است. سدسازي‌هاي بسيار بزرگ ترکيه بر سرمنشاء رودهاي ارس و دجله و فرات و نيز فجايع زيست‌محيطي اين اقدام بر عراق، سوريه و البته ايران سوژه پژوهشي بين‌المللي است که دانشگاه تهران منتشر کرده است.
بر اساس اين تحقيق، مجموعه‌اي از عوامل مختلف به طور مستقيم يا غيرمستقيم باعث ايجاد تغييراتي اساسي در روند طبيعي اقليم مي‌شوند. اين عوامل را به علل طبيعي و انساني تقسيم مي‌کنند. برخلاف آنچه در مورد علت تشديد مخاطرات زيست‌محيطي در نتيجه تغيير اقليم گفته مي‌شود، پژوهش‌ها نشان مي‌دهند اتفاقا عوامل انساني، تأثيرات مخرب‌تري بر بحران‌هاي محيط زيست دارند و از آنجا که نمي‌توان تا حدود زيادي با عوامل طبيعي تغيير اقليم مقابله کرد، به ناچار بايد از شدت عوامل انساني که باعث تغيير اقليم و پيامدهاي آن مي‌شود، کاست.
سدسازي و دستکاري منابع آبي
گروهي از پژوهشگران دانشگاه تهران به سرپرستي علي درويشي بلوراني، عضو هيأت علمي گروه سنجش از دور و سيستم اطلاعات جغرافيايي ،دانشکده جغرافيا، در همکاري با استاداني از دانشگاه‌هاي کويت، ايتاليا و استراليا، موفق به انتشار مقاله‌اي در يکي از مجلات معتبر علمي شده‌اند که نتايج آن تائيد ديگري بر پيشي گرفتن سهم مداخلات انساني از عوامل طبيعي در تخريب محيط زيست است.اين پژوهش با استفاده از روشي نوآورانه مبتني بر داده‌هاي ماهواره‌اي، هيدرولوژيکي، کشاورزي و اقليمي، توانسته است سهم تغييرات اقليمي را از مداخلات انساني در بحران آب حوضه آب رودخانه‌اي دجله و فرات تفکيک کند.
يافته‌هاي کليدي پژوهش نشان مي‌دهد که سهم مداخلات انساني در ايجاد تنش و تخريب منابع آب 39.3درصد است، در حالي‌که سهم تغييرات اقليمي در بحران آب 13.6درصد است.بر اساس يافته‌هاي اين پژوهش، طي 4دهه (1984تا 2022) ميانگين بارش 9.6درصد کاهش داشته و در همين بازه زماني، ميزان تبخير، 6.3درصد افزايش يافته است.همچنين يافته‌هاي پژوهش بيانگر اين است که آب مخازن سدها در بالادست طي 30سال اخير بيش از 100درصد افزايش يافته و سطوح تبخيري جديد به وسعت 9500کيلومتر مربع ايجاد شده است.درويشي بلوراني در تشريح اهميت اين پژوهش گفت: حوضه رودخانه‌اي دجله و فرات براي ايران از اهميت ويژه‌اي برخوردار است، زيرا کم‌آبي يا خشک شدن آن منجر به شکل‌گيري توفان‌هاي گردوغبار مي‌شود که به‌طور مستقيم زندگي مردم ايران به‌ويژه در مناطق جنوب‌غربي کشور را تحت‌تأثير قرار مي‌دهد. از سوي ديگر، معيشت مردم عراق نيز به‌شدت به اين رودخانه‌ها وابسته است.وي افزود: سدسازي‌هاي گسترده در ترکيه، دستکاري منابع آب توسط عراق و توسعه کشاورزي بدون توجه به حقابه‌هاي زيست‌محيطي، اگرچه موجب توسعه کشاورزي در بالادست شده، اما براي مردمان پايين‌دست، پيامدهاي فاجعه‌باري مانند خشک شدن تالاب‌ها و تشديد پديده گردوغبار در غرب آسيا به همراه داشته است .
فاجعه ارس
مسأله درگيري زيست‌محيطي همسايگان ترکيه با اين کشور فقط محدود به سدسازي‌هاي گسترده روي دجله و فرات نيست، ترکيه با سدسازي‌ها بر روي رود »ارس« در قالب پروژه »داپ« در موضوع قطع آب ورودي به ايران، علاوه بر خشکاندن ارس بر ورودي آب به درياي خزر هم تأثير دارد و تبعات آن به طور مستقيم متوجه ايران خواهد شد.
ايران در موضوع سدسازي بر دجله و فرات تنها از يک پيامد يعني حقابه زيست‌محيطي يا همان گرد و غبارها آسيب مي‌بيند، اما در موضوع سدسازي بر روي ارس از هر چهار حقابه، يعني زيست‌محيطي، حقابه شرب يا شهري، حقابه کشاورزي و همچنين حقابه صنعتي آسيب مي‌بيند. از سوي ديگر حتي تعداد سدهاي احداث‌شده مشخص نيست و کشور ترکيه براي فرار از پاسخگويي به افکار و مطالبات عمومي، پروژه‌ها را در سانسور خبري پيش مي‌برد.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از سلامت نيوز ، متأسفانه در هياهوي اخبار جنگ، مسأله ديپلماسي آب در کشور ما مغفول مانده؛ در حالي که انتظار مي‌رود پيش از آن‌که خيلي دير شود، مسئولان تدبيري براي حل اين بحران زيست‌محيطي بينديشند.