ناکارآمدي ارزپاشي و نبود اراده در بانک مرکزي براي کنترل بازار

اين جهش قيمتي سنگين در حالي رخ مي‌دهد که موضع‌گيري‌هاي متناقض و اظهارات اخير برخي مسئولان اجرايي مبني بر افت شديد درآمد‌ها و نزديک‌شدن صادرات نفت به سطوح کم‌سابقه، شوک رواني متقابلي را به انتظارات تورمي جامعه وارد کرده است.
همچنين تشديد فشار‌هاي تحريمي، در کنار رشد تجمعي نقدينگي و ناترازي مزمن سيستم بانکي، تقاضاي سرمايه‌اي براي تبديل ريال به دارايي‌هاي امن مانند دلار، سکه و طلا را به اوج رسانده است.
در اين شرايط که سياست‌گذار پولي حاشيه مداخله خود را بر تزريق قطره‌چکاني متمرکز کرده، براي بررسي علل اصلي افزايش قيمت دلار با آلبرت بغازيان، عضو هيأت علمي دانشگاه تهران و کارشناس اقتصادي گفت‌و‌گو کرديم که در ادامه مي‌خوانيد.
سوءمديريت سيگنال‌دهي و اثر تحريم‌ها بر انتظارات تورمي
آلبرت بغازيان، عضو هيئت علمي دانشگاه تهران و کارشناس اقتصادي ، درباره علل اصلي جهش شتابان قيمت دلار در روز‌هاي اخير گفت: بدون آنکه بخواهيم دوباره بحث‌هاي تکراري ناترازي بانک‌ها و رشد نقدينگي را مطرح کنيم، متغير جديدي که باعث شد قيمت دلار از کانال 200 هزار تومان در هفته گذشته به سطوح فعلي برسد، سيگنال‌هاي منفي و تهديد به تشديد تحريم‌ها بوده است.
رئيس کل بانک مرکزي چندي پيش اعلام کرد که صادرات نفت و درآمد‌هاي ارزي کشور بسيار محدود شده و همين صحبت‌ها تصويري منفي از وضعيت ارزي ساخته است.
وي در ادامه با تأکيد صفر شدن صادرات نفت کشور افزود: در مسائل ارزي، همين موضوع رسمي بانک مرکزي ملاک قرار گرفت. از سوي ديگر، در سمت تقاضاي واقعي بازار تغيير شديدي رخ نداده بود که بخواهد قيمت را اين‌گونه بالا ببرد، بلکه اين عرضه قطره‌چکاني و نحوه مديريت بازارساز بود که قيمت را گران‌تر کرد. سپس اين افزايش قيمت را به حساب انتظارات تورمي مي‌گذارند؛ انتظاراتي که تقاضاي سرمايه‌اي را به سمت بازار‌هاي غيرريالي مثل ملک، خودرو، زمين و سکه هدايت کرده و اين صعود قيمتي را در بازار ارز رقم زده است.
بغازيان با اشاره به بن‌بست‌هاي تحريمي و دور باطل تورم تصريح کرد: نمي‌توان وضعيت انتظارات تورمي را ناديده گرفت؛ چرا که مردم انتظار دارند ارزي که وارد کشور مي‌شود، صرف واردات و حفظ ارزش پول ملي شود.
اما وقتي سيگنال‌هاي منفي از عدم پذيرش شروط ايران و پايداري تحريم‌ها صادر مي‌شود، اميد‌ها به گشايش ارزي کاهش مي‌يابد.
از طرفي، وقتي تورم از مواد غذايي آغاز شده و به ساده‌ترين کالا‌ها مي‌رسد، هيچ فروشنده‌اي حاضر نيست جنس خود را ارزان‌تر بفروشد. همين تورم کالايي، نرخ ارز را بالا مي‌برد و رشد نرخ ارز نيز دوباره به تورم کالا‌ها دامن مي‌زند؛ دور باطلي که حيات خود را از افزايش قيمت دلار مي‌گيرد.
ناکارآمدي ارزپاشي و نبود اراده در بانک مرکزي براي کنترل بازار
اين عضو هيات علمي دانشگاه تهران درباره ميزان اثرگذاري سياست تزريق ارز توسط بانک مرکزي گفت: ارزپاشي تنها زماني يک اقدام مثبت و کارآمد محسوب مي‌شود که بتواند اثر پايدار و طولاني‌مدت بر بازار بگذارد، نه اينکه صرفاً به‌صورت مداوم منابع را تلف کنيم.
وقتي تزريق ارز در شرايط تنش‌هاي شديد سياسي انجام شود، ارزپاشي درست مانند ريختن آب در بيابان است و اثر ملموسي بر جاي نمي‌گذارد.
اقدام هفته گذشته بانک مرکزي براي عرضه ارز با اختلاف جزئي نسبت به نرخ بازار نيز جذابيت يا شوک مثبتي براي مهار قيمت‌ها ايجاد نکرد.بغازيان درباره نقش بانک مرکزي در تحرکات قيمتي بازار افزود: اعلام مسئولان مبني بر کاهش درآمد‌هاي ارزي، سيگنال مستقيمي داد تا ارز را گران‌تر شود.
بانک مرکزي به عنوان يک نهاد حقوقي و بزرگ‌ترين دارنده ارز در کشور، دقيقاً مي‌داند که منابع ارزي در کجا قرار دارد و چگونه جابه‌جا مي‌شود؛ بنابراين عجيب است که چطور نمي‌تواند بازار را کنترل کند، در حالي که را کشوري مثل امارات بانک مرکزي به‌راحتي ثبات ارزي خود را حفظ مي‌کند. به نظر مي‌رسد اراده قاطعي هم براي کنترل بازار در مجموعه بانک مرکزي وجود ندارد.
وي با انتقاد از سياست‌هاي ارز دستوري خاطرنشان کرد: افزايش نرخ ارز بلافاصله قيمت کالا‌ها را بالا مي‌برد، اما با کاهش نرخ ارز، قيمت کالا‌ها هرگز پايين نمي‌آيد. چون مردم اطمينان دارند که پايين آمدن قيمت‌ها مقطعي است. تا زماني که تنش در منطقه وجود دارد، نمي‌توان انتظار ثبات پايداري را در بازار ارز داشت.
رفتار هيجاني مردم و ريشه‌دواني رکود در بازار‌هاي موازي
آلبرت بغازيان در پايان درباره احتمال هجوم سرمايه‌هاي خرد به بازار دلار گفت: ادامه روند فعلي باعث مي‌شود مردم سرمايه‌هاي خود را از ساير بازار‌ها خارج کرده و به سمت خريد دلار حرکت دهند. تزريق نقدينگي، رشد بي ضابطه آن و ناترازي بانک‌ها در کنار کاهش درآمد‌هاي ارزي دولت، اقتصاد را دچار رکود سنگيني کرده است. در اين شرايط، مردم ناچارند نقدينگي خود را به يک دارايي امن تبديل کنند؛ براي مثال خانه خود را مي‌فروشند تا دارايي نقدشونده‌تري بخرند.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از اقتصاد24، وي تأکيد کرد: البته اين رفتار‌هاي هيجاني در بازار نيست که در ابتدا ارز را گران مي‌کند، بلکه اين بازارساز و دارنده اصلي ارز يعني بانک مرکزي است که کبريت اول افزايش قيمت را مي‌کشد و در پي آن، رفتار هيجاني مردم شکل مي‌گيرد. حرکت اول از سوي بازارساز رخ مي‌دهد و همين حرکت، جرقه‌زننده موج‌هاي بعدي صعود دلار در بازار مي‌شود.