آرتميا در مسير بازگشت؛ مزارع پرورشي راهي براي آينده پايدار

 اين مسير با گسترش مزارع پرورشي و بهره‌گيري از منابع آب نامتعارف مي‌تواند ضمن کاهش وابستگي به واردات، زمينه‌ساز شکل‌گيري صنعتي پايدار و صادرات‌محور در ايران باشد. درياچه اروميه، نگين فيروزه‌اي شمال غرب کشور، پس از سال‌ها چالش زيست‌محيطي، اين روزها نفس تازه‌اي مي‌کشد و اين احيا، اميدهاي فراواني را براي صنعت آبزي‌پروري و اقتصاد منطقه به ارمغان آورده است.احياي درياچه اروميه، تنها زيستگاه طبيعي گونه ارزشمند آرتميا اورميانا، نه تنها نويدبخش بازگشت حيات به اين پهنه آبي است، بلکه راه را براي تحول بنيادين در صنعت آبزي‌پروري کشور و تبديل ايران به قطب توليد سيست آرتميا (به تخم مقاوم آرتميا گفته مي‌شود) در منطقه هموار مي‌سازد.در قلب اين تحولات و در حاشيه درياچه اروميه، مرکز تحقيقات آرتميا و جانوران آبزي کشور با تدوين برنامه‌هايي جامع، به دنبال حفاظت از اين گونه ها و بومي‌سازي فرآيندهاي کليدي و تبديل فرآورده‌هاي آرتميا به يک محصول استراتژيک و صادرات‌محور است.
رئيس مرکز تحقيقات آرتميا و جانوران آبزي کشور، در تشريح برنامه‌هاي اين مرکز به خبرنگار ايرنا گفت: حمايت سبز(توليد پايدار با تکيه بر صيانت از منابع و محيط زيست) از آرتميا راهبرد کليدي مرکز تحقيقات است .
دکتر علي نکويي‌فرد خاطرنشان کرد: اجراي پنج طرح تحقيقاتي در سه بازه زماني کوتاه‌مدت، ميان‌مدت و بلندمدت در اين زمينه در دستور کار است که هدف اصلي آن‌ها بازگرداندن حيات به درياچه و توسعه صنعت آرتمياست.وي افزود: اين طرح‌ها شامل توسعه و تکميل بانک سيست جمعيت‌هاي مختلف آرتمياي کشور، پايش مستمر آرتمياي درياچه اروميه، شناسايي مناطق مستعد توليد آرتميا در مناطق مستعد و آب‌هاي نامتعارف کشاورزي کشور، همکاري با توليدکنندگان و توسعه مزارع پرورشي آرتميا در استان‌هاي مختلف است.
توسعه مزارع پرورشي؛ گامي بلند در جهت خودکفايي
نکويي‌فرد خاطرنشان کرد: برنامه‌هاي توليد آرتميا در مزارع پرورشي در استان‌هاي آذربايجان شرقي و آذربايجان غربي، يزد، کاشان و کرمان در حال اجراست.وي به طرح در حال نهايي‌سازي در منطقه رحمانلوي عجب‌شير اشاره کرد و گفت: اين طرح شامل 55 هکتار پرورش آرتميا با ظرفيت توليد سالانه پنج تن سيست و يک هکتار مزرعه پرورش جلبک براي تغذيه آرتميا است.رئيس مرکز تحقيقات آرتميا و جانوران آبزي کشور يادآوري کرد: همچنين طرح‌هاي مشابهي در استان آذربايجان غربي، از جمله راه‌اندازي 200 هکتار در مجتمع توليد آبزيان فسندوز مياندوآب و پروژه‌هايي در کرمان براي توليد سيست و توده زنده آرتميا دنبال مي‌شود.
چشم‌انداز اقتصادي؛ از تأمين نياز داخلي تا صادرات پايدار
وي با يادآوري اينکه چشم‌انداز اقتصادي آرتميا با توجه به ارزش غذايي بالاي آن، بسيار اميدوارکننده است، گفت: آرتميا اورميانا بيش از 52 درصد پروتئين و چهار درصد چربي دارد و ترکيب اسيدهاي آمينه و چرب آن، نيازهاي آبزيان آب‌شيرين را به‌طور کامل تأمين مي‌کند.نکويي‌فرد براين باور است که در حالت زادآوري آرتميا، بخصوص در ماه هاي ابتدايي سال، 10 درصد برداشت از ذخاير درياچه اروميه مي‌تواند علاوه بر تأمين نياز داخلي، سالانه منجر به تأمين سيست و توده آرتمياي مورد نياز شود، اما تحقق اين چشم‌انداز منوط به تأمين اعتبار پژوهشي براي پايش مستمر ذخاير درياچه، احياي پايدار آن و کاهش شوري به محدوده مطلوب است.
تأثيرمثبت افزايش آب درياچه اروميه بر چالش شوري
وي گفت: افزايش تراز آب درياچه اروميه، که امسال با بيش از 100 سانتي‌متر افزايش نسبت به سال گذشته به 1271.03 متر رسيده، تأثير مثبتي بر کاهش شوري داشته است.نکويي‌فرد هشدار داد: به رغم افزايش سطح تراز درياچه شوري آب همچنان در محدوده 370 تا 385 گرم در ليتر قرار دارد که بسيار فراتر از حد مطلوب ( بين 220 تا 150 گرم شوري در ليتر) براي تکثير آرتميا است.
وي تأکيد کرد: افزايش حجم آب به‌تنهايي براي احياي جمعيت آرتميا کافي نيست، زيرا شوري همچنان در محدوده بحراني باقي مانده و فرآيند توليدمثل را با اختلال مواجه مي‌کند.اين محقق با اشاره به آخرين بررسي ها در اين زمينه گفت: در نمونه‌برداري اخير، هيچ‌گونه ناپليوس، متاناپليوس يا آرتمياي جواني مشاهده نشده که نشان‌دهنده توقف کامل زادآوري در شرايط فعلي است.
گذار از بحران؛ پايش مستمر و استراتژي توليد جايگزين
نکويي فرد ادامه داد: مرکز تحقيقات آرتميا برنامه‌هاي مدوني براي پايش مستمر پارامترهاي اکولوژيک و ارتباط آن با جمعيت آرتميا تدوين کرده است.رييس مرکز تحقيقات آرتميا وجانوران آبزي کشور اظهار کرد: نمونه‌برداري‌هاي دوره‌اي از ايستگاه‌هاي مختلف درياچه، تکميل بانک سيست به عنوان ذخيره‌گاه ژنتيکي، و اجراي طرح‌هاي تحقيقاتي کوتاه‌مدت، ميان‌مدت و بلندمدت، گام‌هايي در جهت تثبيت شرايط و جلوگيري از فروپاشي مجدد جمعيت است.نکويي فرد اضافه کرد: همچنين راه‌اندازي مرکز پايلوت تکثير آرتميا در حاشيه درياچه اروميه براي توليد کنترل‌شده، از ديگر برنامه‌هاست.وي خاطرنشان کرد: با وجود اين اقدامات، محققان نسبت به ناپايداري‌ها هشدار مي‌دهند و بر لزوم تغيير راهبرد از»احياي صرف« به »توليد جايگزين« تأکيد دارند.نکويي‌فرد بيان کرد: با توجه به عدم قطعيت تداوم وضعيت فعلي در فرآيند احياي درياچه، بايد به سرعت بر توسعه سيستم‌هاي پرورش در استخرهاي خاکي متمرکز شد.وي افزود: پروژه‌هايي با وسعت حدود يک‌هزار و 300 هکتار در استان‌هاي آذربايجان غربي و شرقي و چابهار در حال اجراست و اين روند بايد شتاب گيرد.رييس مرکز تحقيقات آرتميا و جانوارن آبزي کشور گفت: استفاده از پساب کارخانه‌هاي نمک‌زدايي، آب‌هاي شور زيرزميني، زهکش‌هاي کشاورزي و پساب تصفيه‌خانه‌هاي شهري، يک فرصت طلايي براي توسعه مزارع پرورش آرتميا بدون فشار بر منابع آب شيرين است.وي ادامه داد: اين راهکار، رويکردي «سبز» و پايدار براي تأمين نياز فزاينده صنعت آبزي‌پروري است. همچنين، جذب سرمايه‌گذاري خصوصي و انتقال فناوري، به همراه ارائه مشوق‌هاي لازم و تضمين بازار، از الزامات اجتناب‌ناپذير براي تبديل ايران به قطب توليد منطقه است.
بزرگترين گلوگاه؛ فروپاشي اکوسيستم درياچه اروميه
نکويي‌فرد بزرگترين مانع پيش روي ايران براي تبديل شدن به قطب توليد سيست آرتميا در منطقه را »فروپاشي اکوسيستم درياچه اروميه« دانست و گفت: اين مسئله، ريشه‌اي‌ترين و تأثيرگذارترين مانعي است که ساير چالش‌ها از آن نشأت مي‌گيرند.اين محقق با اشاره به وابستگي شديد به واردات در اين زمينه که بيش از 90 تا 95 درصد نياز سالانه کشور را در بر مي‌گيرد، گفت: چالش‌هاي فني و زيرساختي، موانع قانوني و مديريتي و همچنين خطر آلودگي ژنتيکي ناشي از ورود گونه‌هاي غيربومي، از ديگر موانع جدي هستند.وي ادامه داد: صنعت آبزي‌پروري ايران سالانه به حدود 28 تا 50 تن سيست آرتميا نياز دارد، در حالي که سهم توليد داخلي کمتر از پنج درصد است. اين شکاف عميق، وابستگي مطلق و آسيب‌پذيري شديدي را به صنعت وارد کرده است.اين محقق خاطرنشان کرد: ممنوعيت برداشت از درياچه اروميه، علي‌رغم پتانسيل بالاي آن و همچنين عدم حمايت کافي از طرح‌هاي تحقيقاتي، از جمله مشکلات ساختاري است که نيازمند بازنگري جدي است.
آينده روشن با توسعه مزارع پرورش آرتميا
وي اضافه کرد: براي عبور از اين گلوگاه‌ها، تغيير راهبرد به سمت توسعه سيستم‌هاي پرورش با استفاده از منابع آب نامتعارف و شتاب بخشيدن به اجراي پروژه‌هاي استخر پرورشي، رويکردي حياتي است.نکويي فرد ادامه داد: تا زماني که وابستگي به درياچه اروميه به عنوان تنها منبع تأمين سيست ادامه داشته باشد و برنامه‌هاي جايگزين در مقياس وسيع عملياتي نشوند، ايران نه تنها به قطب توليد منطقه تبديل نخواهد شد، بلکه با هزينه‌هاي سنگين واردات و خطرات ناشي از ناپايداري تأمين اين محصول استراتژيک مواجه خواهد بود.به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايرنا، وي خاطرنشان کرد: راه نجات، حرکت جسورانه به سمت توسعه مزارع پرورش آرتميا با نظارت و همکاري مرکز تحقيقات آرتمياي کشور و بهره‌گيري از منابع آب نامتعارف است؛ اين اقدام نويدبخش آينده‌اي پايدار براي آرتميا، درياچه اروميه و صنعت آبزي‌پروري ايران خواهد بود.