کتاب کودک مي‌تواند موزه را به تجربه‌اي جذاب و ماندگار تبديل کند

تهمينه حدادي، نويسنده و مدير توليد مجموعه‌اي از کتاب‌هاي کودک با محوريت موزه ملک است؛ مجموعه‌اي که تلاش دارد با استفاده از ظرفيت ادبيات و تصويرگري، کودکان را با اشياي تاريخي و ميراث فرهنگي آشنا کند. در ميان آثار اين مجموعه مي‌توان به »پهلوانان نمي‌ميرند« نوشته تهمينه حدادي، »ديوار ماجرا« نوشته نيلوفر نيک‌بنياد، »قلمدان عجيب« نوشته سميه سيديان و »کارآگاه نيمو در موزه« نوشته سپيده نيک‌رو اشاره کرد. حدادي در اين پروژه علاوه بر نگارش يکي از کتاب‌ها، مسئوليت مديريت توليد آثار را نيز بر عهده داشته است.
تهمينه حدادي درباره شکل‌گيري ايده اين مجموعه گفت: روزي از من دعوت شد تا در جلسه‌اي ادبي در موزه ملک شرکت کنم. در اين جلسه که با حضور مدير موزه و کتابخانه آقاي امير خوراکيان و آقاي محمدعلي حامد رضوي به عنوان مدير اجرايي برگزار شد، پيشنهاد توليد يک مجموعه چندجلدي مطرح شد؛ مجموعه‌اي که هدف آن انتقال روايت موزه به خارج از فضاي موزه و آشنايي کودکان و خردسالان با اين مکان فرهنگي بود.اين نويسنده و تصويرگر افزود: در ابتدا پيشنهاد من توليد پنج کتاب تصويري براي خردسالان بود که هرکدام به معرفي يک شيء از موزه بپردازند و در عين حال، فضاي موزه را نيز به مخاطب معرفي کنند. پس از تأييد طرح، نويسندگان و تصويرگران انتخاب شدند و فرايند توليد آغاز شد. نويسندگان و تصويرگران براي آشنايي با فضاي موزه از آن بازديد کردند و براي افرادي که در استان‌هاي دورتر حضور داشتند، از اشياي موردنظر عکاسي شد تا بتوانند با جزئيات آثار آشنا شوند.حدادي با اشاره به اينکه در نهايت تعداد کتاب‌ها از پنج عنوان به چهار عنوان کاهش پيدا کرد، توضيح داد: با وجود اينکه اين کتاب‌ها در قالب يک مجموعه و در کنار يکديگر منتشر مي‌شوند، از ابتدا تصميم داشتيم هرکدام روايت، سبک و سياق متفاوتي داشته باشند و در پرداخت داستاني و تصويرگري نيز از تنوع برخوردار باشند. مخاطبان کودک سليقه‌ها، ديدگاه‌ها و نيازهاي متفاوتي دارند و به همين دليل تلاش کرديم آثاري توليد کنيم که بتوانند پاسخ‌گوي اين تنوع باشند. در عين حال، وجه مشترک همه کتاب‌ها اين است که مخاطب را با موزه ملک آشنا مي‌کنند.
اين روزنامه‌نگار حوزه کودک ادامه داد: پس از بازديد از موزه، نويسندگان موضوعات خود را انتخاب کردند و طراحي اوليه آثار شکل گرفت. هر نويسنده نيز شخصيت‌پردازي و شيوه روايت خاص خود را در نظر گرفت. من در انتخاب موضوع کتاب خودم تصميم گرفتم به سراغ اشيايي بروم که بتوانم شخصيت‌هاي داستان را از دل آن‌ها بيرون بکشم. به همين دليل، ابتدا سکه‌ها و تمبرهاي موزه را بررسي کردم تا اينکه چشمم به تمبر المپيک 1972 مونيخ افتاد که تصوير دو کشتي‌گير روي آن ديده مي‌شد. اين تمبر با فضاي فرهنگي و ميراث ايراني ارتباط مناسبي داشت و ظرفيت آن را داشت که لايه‌هاي مختلفي به داستان اضافه کند.اين نويسنده با بيان اينکه انتخاب موضوع‌ها تا حد زيادي بر اساس بازديد و مواجهه مستقيم با اشياي موزه انجام شد، گفت: ساير دوستان نيز پس از بازديد از موزه، اشياي موردنظر خود را انتخاب کردند. اين اتفاق از ابتدا کاملاً پيش‌بيني‌شده نبود، بلکه با توجه به تجربه حضور در موزه و بررسي اينکه کدام اشيا مي‌توانند براي کودکان جذاب باشند، سوژه‌ها شکل گرفتند.
ضرورت آشنايي کودکان با مفهوم موزه
مدير توليد اين مجموعه درباره اهميت توليد کتاب‌هايي با موضوع موزه و تجربه‌هاي مشابه در اين زمينه اظهار کرد: من در جريان هستم که پيش از اين نيز براي موزه مقدم اثري آموزشي توليد شده است. همچنين آقاي محمدرضا مرزوقي مجموعه‌اي نوجوانانه با عنوان »موزه‌گردي با پيکاسو« دارند که در آن تابلوهاي معروف موزه هنرهاي معاصر معرفي و آثار نقاشان بررسي مي‌شود. شخصيت‌هاي اين مجموعه نيز يک خواهر و برادر هستند و اثر در قالب رمان نوشته شده است.
وي افزود: با اين حال، براي کودکان و به‌ويژه خردسالان، اينکه چنين کتاب‌هايي در دسترس قرار بگيرند و آن‌ها از همان سال‌هاي ابتدايي با مفهوم موزه آشنا شوند، اهميت بسيار زيادي دارد. تصور من اين است که وقتي واژه موزه را مي‌شنويم، ناخودآگاه مجموعه‌اي از کاسه‌ها، کوزه‌ها، سکه‌ها و اشياي بسيار قديمي در ذهنمان شکل مي‌گيرد. اين تصاوير به‌تدريج به کليشه تبديل شده‌اند و تکرار همين کليشه‌ها مي‌تواند تخيل ما را محدود کند. در چنين شرايطي، کمتر به کشف و شهود در موزه مي‌پردازيم.
کتاب کودک؛ رسانه‌اي براي زنده نگه داشتن موزه‌ها
اين نويسنده در ادامه با اشاره به تجربه‌هاي موجود در زمينه توليد کتاب‌هاي موزه‌محور در جهان گفت: در کشورهاي مختلف کتاب‌هاي متعددي درباره موزه‌ها وجود دارد. در ايران نيز آثاري از اين دست ترجمه شده‌اند و کتاب‌هايي براي ترويج فرهنگ بازديد از موزه و شناخت آن در اختيار مخاطبان قرار گرفته است. با اين حال، به نظر مي‌رسد در ايران هنوز جاي کتاب‌هايي داستاني که به‌طور مشخص به اشياي موجود در يک موزه بپردازند، خالي است.حدادي ادامه داد: ممکن است در برخي موزه‌ها برنامه‌هايي مانند بازي، طراحي يا گفت‌وگو براي کودکان در نظر گرفته شده باشد، اما من کمتر با کتاب‌هايي مواجه شده‌ام که به‌طور مشخص درباره اشياي همان موزه توليد شده باشند. اميدوارم اين تجربه بتواند زمينه‌ساز اتفاق‌هاي مشابه در ساير موزه‌ها نيز باشد.حدادي با اشاره به تجربه قبلي خود در نگارش کتاب »مهمان‌هاي خوانده« گفت: کتاب قبلي من نيز کمي به موضوع موزه مي‌پرداخت و همين تجربه باعث شد پيشنهاد حضور در اين پروژه را بپذيرم. کتاب »مهمان‌هاي خوانده« به کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان و موزه هنرهاي معاصر مي‌پردازد. در اين داستان، چند کودک وارد اين فضاها مي‌شوند و مخاطب نيز همراه با آن‌ها به موزه هنرهاي معاصر قدم مي‌گذارد.
وي افزود: در آن کتاب نيز وجه آموزشي اثر اهميت زيادي داشت. تصاوير به‌گونه‌اي طراحي شده‌اند که مخاطب را به دل موزه مي‌برند؛ معماري موزه را مي‌بيند، با آثار نقاشان بزرگ ايراني آشنا مي‌شود، به سينماتک مي‌رود و حتي پس از خروج از موزه، جغرافياي اطراف آن و پارک لاله را مشاهده مي‌کند. در واقع، تلاش شده است مخاطب با تمام ابعاد اين فضا آشنا شود. آن تجربه براي خود من نيز بسيار ارزشمند بود و علاقه‌ام را به نوشتن درباره موزه‌ها و ميراث فرهنگي بيشتر کرد.
مدير توليد اين مجموعه با ابراز اميدواري نسبت به گسترش چنين تجربه‌هايي در ساير موزه‌هاي کشور اظهار کرد: اميدوارم با وجود شرايط اقتصادي و دشواري‌هاي صنعت نشر در ايران، اين اتفاق براي ساير موزه‌ها نيز رخ دهد و توليد چنين آثاري جدي گرفته شود. ما به کتاب‌هايي نياز داريم که درباره موزه، موزه‌گردي، ميراث فرهنگي، اشياي موزه‌اي، تفاوت موزه‌ها با يکديگر و شگفتي‌هاي هرکدام باشند.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايبنا، اين موضوعات ظرفيت بسيار زيادي براي خلق آثار ادبي و تصويري دارند و نبايد از کنار آن‌ها به‌سادگي عبور کرد.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com